ESG & duurzaam ondernemen

Na de goedkeuring van het Omnibus I-pakket door het Europees Parlement op 16 december 2025 is de situatie voor KMO’s aanzienlijk veranderd:

• Beursgenoteerde KMO’s worden volledig uit de CSRD scope gehaald. De CSRD is nu definitief gereduceerd naar grote ondernemingen met meer dan 1.000 medewerkers én een omzet van meer dan €450 miljoen.
• Bescherming in de waardeketen: Na inwerkingtreding hoeven bedrijven met minder dan 1.000 werknemers geen informatie te verstrekken die verder gaat dan de vrijwillige VSME-standaarden. Als rapporterende bedrijven toch meer informatie contractueel proberen af te dwingen, zijn die bepalingen niet bindend.

Het akkoord vereist nog formele goedkeuring door de Raad van de EU, verwacht begin 2026. Na publicatie in het Publicatieblad treden de wijzigingen 20 dagen later in werking.

Kortom: KMO’s (beursgenoteerd of niet) vallen niet meer onder de CSRD-rapporteringsverplichting en zijn expliciet beschermd tegen buitensporige informatieverzoeken vanuit de waardeketen.

Absoluut. Ook zonder rapporteringsplicht heeft duurzaamheid vandaag een directe impact op de werking en toekomst van uw onderneming.

• Klanten, banken, investeerders en grotere partners stellen steeds vaker vragen over milieu- en sociale prestaties, ongeacht of uw bedrijf onder de CSRD valt.
• Bovendien zal u als onderdeel van een waardeketen vroeg of laat gevraagd worden om duurzaamheidsinformatie aan te leveren, bijvoorbeeld in het kader van due diligence-verplichtingen of aanbestedingen.
• Duurzaam ondernemen versterkt daarnaast uw reputatie, verlaagt operationele risico’s en helpt u kosten besparen op vlak van energie, grondstoffen en afval.

Kortom: duurzaamheid is geen wettelijke checkbox, maar een strategisch voordeel ook voor kleinere of niet-rapporterende bedrijven.

De ESRS (European Sustainability Reporting Standards) bepalen hoe ondernemingen onder de CSRD moeten rapporteren over duurzaamheid (ESG).

De oorspronkelijke ESRS-standaarden, goedgekeurd in 2023, blijven volledig van toepassing voor wave 1-ondernemingen. Deze bedrijven blijven rapporteren volgens deze originele standaarden. Wel geldt voor hen een beperkte “quick fix”, die toelaat om bepaalde datapoints en toelichtingen gefaseerd of vereenvoudigd aan te leveren. Dit verlaagt de implementatiedruk, zonder de inhoudelijke rapportageverplichtingen weg te nemen.

In het kader van het Omnibus-akkoord eind 2025 wordt daarnaast gewerkt aan aangepaste ESRS-standaarden voor ondernemingen die later onder CSRD vallen. Deze vereenvoudigde ESRS bevinden zich momenteel in goedkeuringsfase en zullen van toepassing zijn vanaf de latere rapporteringsgolven.

Kort samengevat:

• Wave 1 → originele ESRS + beperkte quick fix
• Latere toepassing → aangepaste (vereenvoudigde) ESRS

Terwijl CSR (Corporate Social Responsibility) vaak vrijblijvende, op goodwill gebaseerde initiatieven betrof, is CSRD een strak verplicht kader, financieel relevant en diep geïntegreerd in bedrijfsvoering:

• ESG heeft juridische consequenties onder meer via de CSRD-regelgeving
• Het beïnvloedt toegang tot kapitaal omdat investeerders ESG-criteria gebruiken
• ESG is gekoppeld aan operationele licenties via wetgeving zoals de CSDDD.

CSR was vaak een aparte functie, terwijl CSRD en ESG risicomanagement, strategie, financiële en operationele aspecten omvatten en meetbare KPI’s vereist die vergelijkbaarheid tussen bedrijven mogelijk maakt.

Start pragmatisch:

1. Doe een materialiteitsscan of ESG Quickscan
2. Identificeer je belangrijkste ESG-risico’s en kansen en vertaal deze infinanciele impact.
3. Maak een actieplan en Verzamel betrouwbare data (bv. energieverbruik, CO₂-uitstoot, personeelsbeleid) om de resultaten te meten.
4. Gebruik de VSME-richtlijn als leidraad.
5. Bouw stap voor stap op, en communiceer transparant.

Financiële instellingen en investeerders hechten steeds meer belang aan ESG-criteria bij hun beslissingen. 

ESG-gegevens worden gebruikt om risico’s in te schatten (zoals klimaatrisico’s of reputatieschade) en om duurzaamheidsprofielen te vergelijken. Ze bepalen mee de toegang tot krediet, verzekeringen, en gunstige financieringsvoorwaarden.

Een sterk ESG-profiel kan zo leiden tot betere financieringsvoorwaarden, verhoogde investeringsinteresse en dus een hogere waardering (waarde) van een onderneming.

De Europese ESG-regelgeving bestaat uit een samenhangend pakket dat duurzaamheid verankert in rapportering, risicobeheer en markttoegang. De belangrijkste kaders zijn:

• CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive)
  Verplichte ESG-rapportering voor grote ondernemingen, volgens de ESRS-standaarden.
• EU Taxonomy Regulation
  Classificeert welke economische activiteiten als duurzaam worden beschouwd, vooral relevant voor financiële markten.
• SFDR (Sustainable Finance Disclosure Regulation)
  Transparantieverplichtingen voor financiële instellingen over duurzaamheidsrisico’s en -impact.
• CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive)
  Verplichtingen rond mensenrechten- en milieu due-diligence in de waardeketen.
• EUDR (EU Deforestation Regulation)
  Verplicht bedrijven om aan te tonen dat bepaalde producten ontbossingsvrij zijn.

Daarnaast is er tal van meer specifieke Europese wetgeving die reeds van kracht is of in de pijplijn zit, zoals ETS2, CBAM, ecodesign- en productwetgeving, chemische regelgeving en sectorspecifieke verplichtingen. Deze regels hebben vaak directe operationele en financiële impact, ook los van CSRD-rapportering.

Bedrijven die onder de CSRD vallen, moeten ook hun duurzaamheidsrapportering laten controleren door een externe auditor. Tijdens deze onafhankelijke audit wordt gecontroleerd of uw duurzaamheidsinformatie accuraat, volledig en consistent is met de ESRS-standaarden.

Binnen de wetgeving is limited assurance (beperkte zekerheid) vandaag de standaard. Dit proces omvat:

• het verifiëren van interne controles
• valideren van datasystemen
• testen van KPI-berekeningen
• beoordelen of de informatie een getrouw beeld geeft van uw ESG-prestaties

Externe verificatie verhoogt niet alleen de betrouwbaarheid voor stakeholders, maar helpt ook uw organisatie om zwakke punten in datamanagement en processen te identificeren en verbeteren.

Om ESG-prestaties meten, vertrekt u van een systematische aanpak met specifieke KPI’s per pijler: 

• Voor Environmental meet u bijvoorbeeld de CO2-uitstoot (Scope 1, 2 en 3), energieverbruik, watergebruik, afvalproductie en circulair materiaalgebruik.
• Social omvat medewerkerstevredenheid, diversiteit en inclusie maatstaven, arbeidsveiligheid data, training en ontwikkeling overzichten, en community impact.
• Governance behelst onder andere ondernemingscultuur, diversiteit binnen de raad van bestuur, ethische incidenten, compliance overtredingen en transparantie in zakenrelaties.

Gebruik ook verschillende methodes om de vooruitgang duidelijk in kaart te brengen en bij te sturen waar nodig: stel SMART doelstellingen op, implementeer een dashboard voor periodieke opvolging, en rapporteer regelmatig over de voortgang aan management en stakeholders. Zorg voor externe verificatie van belangrijke metrics om geloofwaardigheid te verhogen.

VSME staat voor Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs, een vereenvoudigd kader voor kleine bedrijven die vrijwillig willen rapporteren of gevraagd worden door partners.

Onder het Omnibus-voorstel zal deze standaard aan belang winnen als referentie voor niet CSRD-plichtige ondernemingen.

De EU-taxonomie is een classificatiesysteem dat bepaalt welke economische activiteiten als “ecologisch duurzaam” gelden. Het definieert zes milieudoelstellingen (zoals klimaatverandering en biodiversiteit) en stelt technische criteria op waaraan activiteiten moeten voldoen om als duurzaam te kwalificeren.

Bedrijven onder de CSRD moeten rapporteren welk percentage van hun omzet, kapitaaluitgaven (CapEx) en operationele uitgaven (OpEx) taxonomie-conform is. Dit schept transparantie voor investeerders over welk deel van een bedrijf bijdraagt aan de duurzaamheidsdoelstellingen en voorkomt ‘greenwashing’.

Het Omnibus voorstel voorziet echter een versoepeling van de rapporteragevereisten binnen de EU-taxonomie.

Materiële ESG-thema’s zijn duurzaamheidsonderwerpen die

• ofwel significant financiële impact hebben op uw bedrijf (outside-in perspectief)
• ofwel waarbij uw bedrijf aanzienlijke impact heeft op mens en milieu (inside-out perspectief)

Dit dubbel perspectief wordt ook de dubbele materialiteitsanalyse genoemd waarbij eveneens stakeholders worden geconsulteerd en risico’s en kansen worden beoordeeld. Voorbeelden zijn klimaatverandering in de landbouw of energie-intensieve sectoren, arbeidsomstandigheden in de maakindustrie, of waterbeheer bij landbouwbedrijven.

België heeft de CSRD formeel omgezet in nationale wetgeving. Dat betekent dat de Europese regels rond duurzaamheidsrapportering rechtstreeks van toepassing zijn op Belgische ondernemingen die onder de CSRD-scope vallen.

Concreet:

• Wave 1-ondernemingen blijven in België verplicht rapporteren volgens de originele ESRS-standaarden, inclusief de beperkte Europese quick fix.
• Voor andere ondernemingen geldt de aangepaste CSRD-scope zoals vastgelegd in het Omnibus-akkoord (o.a. >1.000 FTE én ≥450 miljoen euro omzet), met een gefaseerde toepassing richting 2028.

Ondernemingen die niet onder CSRD vallen, zijn wettelijk niet rapporteringsplichtig, maar worden in de praktijk wel geconfronteerd met informatievragen van banken, investeerders en klanten, vaak via proportionele kaders zoals VSME.

Het Omnibus-voorstel dat de Europese Commissie in februari 2025 lanceerde, is eind 2025 politiek goedgekeurd en bepaalt vandaag de nieuwe contouren van de CSRD-implementatie. De belangrijkste gevolgen zijn:

• Beperking van de CSRD-verplichting tot ondernemingen met meer dan 1.000 medewerkers én 450Mio euro omzet.
• Uitstel van de rapporteringsverplichting voor veel ondernemingen (wave 2) tot 2028.
• Een duidelijke focus op vereenvoudiging en verlaging van de rapportagelast om de Europese concurrentiekracht te ondersteunen.

Hoewel het beleidskader vastligt, wordt de verdere technische en nationale uitwerking in 2026 nog verfijnd. Dat vraagt vandaag om een evenwichtige aanpak.
Ons advies: werk proportioneel en gefaseerd.

• Niet-CSRD-plichtige ondernemingen focussen best op pragmatische kaders zoals VSME.
• CSRD-plichtige bedrijven kunnen zich gefaseerd voorbereiden op rapportage en investeren best nu al in kernbouwstenen zoals governance en risicoanalyse, zonder over-implementatie.

Let op: wave 1-ondernemingen (bedrijven die reeds in 2025 onder de oorspronkelijke CSRD-scope vielen) blijven verplicht rapporteren volgens de originele ESRS-standaarden, maar kunnen wel gebruik maken van enkele vrijstellingen tijdens de implementatie (voor de eerste jaren).

De CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) is een Europese richtlijn die grote ondernemingen verplicht om te rapporteren over duurzaamheid (ESG).

Sinds het Omnibus-akkoord eind 2025 geldt de CSRD-verplichting in principe enkel nog voor ondernemingen met meer dan 1.000 FTE én een omzet van minstens 450 miljoen euro, met een gefaseerde toepassing waarbij de effectieve rapportering voor velen start in 2028, de zogenaamde Wave2-ondernemingen.

Wave 1-ondernemingen (bedrijven die reeds onder de oorspronkelijke CSRD-scope vielen) blijven echter verplicht rapporteren volgens de originele ESRS-standaarden, zonder uitstel of vereenvoudiging.
Ondernemingen die niet (langer) onder CSRD vallen, zijn niet rapporteringsplichtig, maar blijven in de praktijk duurzaamheidsinformatie aanleveren aan banken, investeerders en klanten, vaak via proportionele kaders zoals VSME.

ESG staat voor Environmental, Social en Governance. Dit zijn de drie pijlers waarmee bedrijven hun duurzaamheidsprestaties meten en rapporteren:

• Environmental betreft milieu-impact zoals klimaat en biodiversiteit. 
• Social omvat werknemers en gemeenschappen. 
• Governance gaat over bedrijfsleiding en ethiek.

MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) is de Nederlandse term voor hetzelfde concept: ondernemen niet enkel met oog voor financiële winst, maar ook voor mens, milieu en maatschappij. Bedrijven houden hierbij bewust rekening met hun impact op alle stakeholders.